Türkiye'de yaşayan bir yabancının hukuki soruları iki kümeye ayrılır. Birinci küme herkesinkiyle aynıdır: kiracı olarak haklar, bir daire almak, evlenmek ya da boşanmak, bir yakının mirası. İkinci küme yalnızca yabancılara aittir ve süreleri ülkedeki hiçbir başka dosyaya benzemez: sınır dışı etme kararına yedi gün, geri gönderme merkezindeki gözetime itirazda beş günde karar, ikamet uzatmasında süre dolmadan başvuru. Bu ikinci kümede kararlar aynı gün tebliğ edilir, üç ayrı mercide denetlenir ve biri diğerini durdurmaz.
Bu sayfa iki kümeyi tek yerden derler. Amaç cevabı burada uzun uzun anlatmak değil — her başlığın kendi yazısı var — sizi doğru kapıya ve doğru süreye yönlendirmektir. Önce acil durumdaki ilk adımlar, sonra konu bazlı yönlendirmeler, sonda süre tablosu ve maliyet çerçevesi. Okurun yalnızca yabancının kendisi olmadığını biliyoruz: bu sayfayı çoğu zaman Türkiye'deki eşi, çocuğu, arkadaşı ya da yurt dışındaki ailesi okur; her bölüm o üç okuru ayrı ayrı gözetir. Bu kümenin İngilizce ve Arapça sürümleri, Türkçe okumayan yakınlar için üç rehberin özünü tek sayfada taşır.
Acil Durum: İlk Yirmi Dört Saatte Kim Ne Yapar?
Bir yakınınız kolluk tarafından alındı, telefonu kapalı, sonra bir geri gönderme merkezinden aradı; ya da elinizde "sınır dışı etme kararı" başlıklı bir belge var. Nerede olduğunuza göre ilk adımlar değişir, hukuki yol değişmez.
- Tebliğ belgelerinin fotoğrafını çekin ve tarihini not edin. Sınır dışı kararı ile idari gözetim kararı ayrı belgelerdir; yedi günlük dava süresi birincisinin tebliğinden işler.
- Görüşme talebi yapın ve ilk cümleyi söyleyin: hiçbir belgeyi anlamadan imzalama. Merkezde imzalatılan "gönüllü geri dönüş" formu, açılmış davayı bile boşa çıkarır.
- Belgeleri toplayın. Pasaport kopyası, ilaç ve sağlık raporları, evlilik ve doğum belgeleri, işyeri ve adres kayıtları, varsa üçüncü bir ülkeye vize ya da ikamet belgesi.
- Avukatı ilk gün belirleyin. Noter ve tercümanın merkeze getirilmesi, sulh ceza dilekçesi ve idare mahkemesi davası aynı hafta yürür. Avukatlık ücretini karşılayamayanlar için gözetime karşı yargı yolunda adli yardım vardır (m. 57/7).
Merkeze gitmeden önce görüşme gün ve saatini arayın; geçici koruma kimliğiyle kayıtlı ilin dışına çıkmak yol izni gerektirir. Kendi statüsü düzensiz olan yakın merkeze gitmesin; görüşmeyi avukat yapar.
- Türkiye'de bir temas kişisi belirleyin. Sürecin sahibi merkezdeki yakınınız ve vekâlet verdiği avukattır; siz belge ve ödeme kanalısınız.
- Belgeleri e-posta ile gönderin. Pasaport ve kimlik kopyaları, ülkedeki riske ilişkin belgeler (celp, tehdit, üyelik kayıtları, haberler), sağlık raporları, üçüncü ülkeye kabulü gösteren vize ya da ikamet belgeleri; tercüme ve apostil ihtiyacını avukat söyler.
- Ödemeyi ve düzenli arama saatini kurun. Merkezdeki yakının telefon hakkı vardır; arama gelmezse avukat merkezle görüşür. Ödeme uzaktan yapılır.
- Yurt dışından vekâletname vermeye çalışmayın. İşe yaramaz: vekâletnameyi merkezdeki kişi verir, gerekirse noter merkeze gelir.
Uzaktan yürüyen bir dosyanın işleyişi ayrı bir sayfada adım adım verilmiştir; oradaki düzen bu dosyalar için de geçerlidir, tek fark takvimin yedi gün olmasıdır.
Hangi kararın tebliğ edildiğine ve kaç gün geçtiğine göre yolu birkaç soruda gösteren bir araç var: Türkiye'deki Yabancılar Yol Haritası. İlk sorusu "siz neredesiniz", sonuç kartında bulunduğunuz yere göre ilk adımlar ayrıca yazılır.
Sınır Dışı Kararı ve İdari Gözetim
Üç rehber bu kümenin omurgasıdır; birbirini tamamlar, birbirinin yerine geçmez.
- Sınır Dışı Kararına İtiraz: İlk Yedi Gün. Yedi günün nasıl sayılacağı, süresinde açılan davanın sınır dışını kendiliğinden durdurması (m. 53/3), "gönüllü geri dönüş" formu, geri gönderme merkezinde vekâletnamenin iki yolu, dilekçenin dört savunma ekseni (geri gönderme yasağı, üçüncü ülke, sağlık, aile hayatı), 7533 sonrası mahkeme takvimi ve ret hâlinde Anayasa Mahkemesi tedbiri. Kararın hangi bende dayandığına göre savunmanın nereden kurulacağını gösteren bent tablosu bu yazıdadır.
- Geri Gönderme Merkezinde Yakınınız Varsa. Gözetim kararına sulh ceza hâkimliğinde süresiz, harçsız ve beş günde karara bağlanan itiraz; dilekçenin merkez idaresine verilebilmesi; görüşme, telefon, noter ve avukat hakları (m. 59); altı artı altı aylık sürenin denetimi; alternatif yükümlülükler (m. 57/A); merkez koşulları ve tazminat konusundaki iki pilot karar.
- İnsani İkamet İzni. Dava açıldığı gün doğan başvuru hakkı (m. 46/1-ç), "ayrılması makul olmayan" ölçütü, Genel Müdürlük onayı ve tahdit kaydı engeli, aile ikamet izniyle ilişki, uluslararası koruma başvurusu ve iznin sonrasında çalışma izni.
Üçünün ortak kuralı: sınır dışı davası, sulh ceza itirazı ve insani ikamet başvurusu aynı hafta yapılır. Biri ötekini beklemez; dava gözetimi bitirmez, başvuru davayı durdurmaz, gözetim itirazı sınır dışını etkilemez.
İkamet İzni ve Çalışma İzni
İkamet izinlerinde sınır dışındaki yedi gün ve kesinlik kuralı yoktur, ama en pahalı hata yine takvimdedir. Uzatma başvurusu süre dolmadan yapılırsa harca tabi olmayan bir belgeyle karar verilinceye kadar yasal kalış sürer (m. 24/2); süre dolduktan sonra on günü aşan ihlal sınır dışı sebebidir (m. 54/1-g) ve "kabul edilebilir gerekçe" için içtihat yoktur. Ret, iptal ve uzatmama valilikçe yapılır, altmış günde dava açılır, istinaf yolu açıktır; gerekçede aile bağları, ikamet süresi, menşe ülke durumu ve çocuğun yüksek yararının tartışılıp tartışılmadığına bakılır (m. 25/1).
Türk vatandaşının ya da Türkiye'de statülü bir yabancının eşi için yol aile ikamet iznidir (m. 34–36); Türk eşle evli yabancıda "bir yıldır ikamet izniyle kalma" şartı aranmaz, ama hakkında geçerli sınır dışı ya da giriş yasağı kararı bulunan yabancıya bu izin verilmez (m. 36/1-c). Bu engelin nasıl aşılacağı — dava, iptal, sonra aile ikamet — insani ikamet yazısında anlatılmıştır. Çalışma izni 6458'in değil 6735 sayılı Kanun'un konusudur; yurt içinden başvuru için en az altı ay süreli geçerli ikamet izni gerekir (Uygulama Yönetmeliği m. 15/4), Genel Müdürlüğün belirlediği yabancılar bu şarttan muaftır. İnsani ikamet izniyle geçen süre uzun dönem ikamet iznine sayılmaz (m. 42/2); kalıcı statü dava süresince başka bir izin türüyle hazırlanır.
Türkiye'de Yaşarken: Kira, Mülk, Aile, Vekâlet
Bu başlıklarda yabancı olmanız hukuku değiştirmez; sitedeki yazılar sizin için de yazılmıştır. Yabancıya özgü tek fark, belgelerin (pasaport, yabancı kimlik numarası, tercüme) ve bazen sürelerin takibindedir.
- Kiracıysanız. Kira artışı, depozito ve tahliye kuralları vatandaşla aynıdır: Kira Hukuku Rehberi, Kira Sözleşmesinde Depozito, Tahliye Davasında Kiracının Savunma Hakları. Kira sözleşmesi ve adres kaydı, sınır dışı dosyasında "sabit adres" ve "aile hayatı" savunmasının da belgesidir; sözleşmeyi yazılı yapın, adresinizi kaydettirin.
- Daire ya da arsa alıyorsanız. Kapora, satış vaadi ve tapu harcı için Kapora ve Cayma, Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi ve Tapu Harcı Hesaplama. Yabancıların taşınmaz edinmesi uyruğa ve bölgeye göre sınırlara tabidir; tapu müdürlüğü işlemi yapmadan önce bir avukatla kontrol ettirin. Türkiye'de taşınmazınızın bulunması, insani ikamet ve aile hayatı savunmasında Danıştay'ın gözettiği bir bağdır.
- Evlilik, boşanma ve yabancı kararların tanınması. Yurt dışında verilmiş boşanma kararının Türkiye'de geçerli olması için tanıma gerekir: Yabancı Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi. Türk vatandaşıyla evlilik aile ikamet izninin kapısıdır; boşanmada üç yıl aile ikametiyle kalmış yabancıya kısa dönem ikamet izni verilebilir, aile içi şiddet mağduru için süre şartı aranmaz (m. 34/6). Mal paylaşımı için Boşanmada Mal Paylaşımı.
- Vekâletname. Türkiye'de bulunan yabancı vekâletnameyi noterde, Türkçe bilmiyorsa yeminli tercümanla verir; pasaport ya da kimlik belgesi şarttır. Geri gönderme merkezindeki kişi için noter merkeze gelir. Yurt dışındaki aile üyesinin kendi adına vermesi gereken bir vekâlet varsa (örneğin Türkiye'deki bir mülk ya da miras işlemi için) yol konsolosluk ya da apostilli yabancı noterdir: Yurt Dışından Vekâletname.
- Mavi Kart. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle ayrılanlar yabancı sayılır ama Türk vatandaşının haklarını büyük ölçüde korur: Mavi Kart Hakları. Bu kümenin okuru değil, komşusudur.
Süre Tablosu: Hangi Karar, Hangi Merci, Kaç Gün?
| Karar ya da durum | Merci ve yol | Süre |
|---|---|---|
| Sınır dışı etme kararı tebliğ edildi | İdare mahkemesinde iptal davası; rehber | Tebliğden 7 gün. Süresinde açılan dava sınır dışını kendiliğinden durdurur; karar kesindir |
| İdare mahkemesi davayı reddetti | Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru + tedbir talebi | Öğrenmeden 30 gün; ret tebliğiyle durma biter, bekletilmez |
| İdari gözetim kararı (geri gönderme merkezi) | Sulh ceza hâkimliğine itiraz; dilekçe merkez idaresine verilebilir; rehber | Süre yok; hâkim 5 günde karar verir; şartlar değişince yeniden |
| Gözetim süresi | Valilik aylık değerlendirme, gerekçeli uzatma | 6 ay; iş birliği yapılmıyorsa en fazla 6 ay daha; sonra alternatif yükümlülük |
| Dilekçe vekâletnamesiz açıldı, reddedildi | İYUK m. 15/1-d yenileme; ilk kayıt tarihi korunur | Ret tebliğinden 30 gün (hak düşürücü) |
| İkamet izni uzatma | Valiliğe başvuru; harçsız belgeyle kalış (m. 24/2) | Süre dolmasına 60 gün kala başlar, dolmadan yapılır; karar en geç 90 gün |
| İkamet reddi, iptali, uzatmama | İdare mahkemesi; istinaf açık; rehber | Tebliğden 60 gün; ret sonrası çıkış için 10 gün (m. 54/1-j) |
| Uluslararası koruma reddi | m. 72/79 kararlarında doğrudan dava; diğerlerinde Komisyona itiraz ya da dava | Dava 15 gün (72/79) ya da 30 gün; itiraz 10 gün; süreç bitene kadar ülkede kalış |
| Giriş yasağı / tahdit kaydı | Ayrı dava + yürütmenin durdurulması; sınır dışı iptali yasağı kaldırmaz | Genel 60 gün; yasak en fazla 5 yıl, ciddi tehditte 10 yıl daha |
| Alternatif yükümlülük (imza, adres, teminat) | Uyulur; elektronik izlemeye sulh ceza itirazı | En çok 24 ay; ihlal yeniden gözetim sebebidir |
| Türkiye'yi terke davet | Verilen sürede çıkış; giriş yasağı alınmayabilir (m. 9/5) | 15–30 gün |
Uzaktan mı, Yerinde mi? Dosyanın Anahtarları
Bu kümedeki dosyalar, sitedeki başka hiçbir dosyada olmadığı kadar iki yerden birden yürür: kararın muhatabı bir merkezde ya da bir ilde, ailesi başka bir ilde ya da başka bir ülkededir. Bunun için üç anahtar yeter.
- Vekâletname merkezde ya da noterde verilir; uzaktan verilmez. Yurt dışındaki ailenin verdiği vekâlet sınır dışı davasını açmaya yetmez; vekâleti kararın muhatabı verir. Noter yetişmiyorsa İYUK m. 15/1-d yolu vardır. Kimlik belgesi hiç yoksa konsolosluktan belge çıkarılırken dava bu yolla açılır.
- Dava UYAP'tan açılır; mahkemenin ilinde bulunmak gerekmez. Her ilde idare mahkemesi yoktur; yargı çevresi komşu ilde olabilir. Duruşma mahkemenin takdirindedir ve çoğu dosyada yapılmaz. Yol gideri asıl merkeze görüşme ziyaretlerinde çıkar; belgeler avukat aracılığıyla ulaştırılır, her belge için gidilmez.
- Sulh ceza dilekçesi ve koruma başvurusu merkezden, yabancının kendi imzasıyla verilir. İkisi için de vekâletname gerekmez; alındı ya da tutanak istenir. "Sözlü söyledim" sonradan kanıtlanamaz.
- Harçlar. İdare mahkemesinde başvuru harcı ve posta avansı (maktu); giriş yasağı davasında ayrıca yürütmenin durdurulması harcı; Anayasa Mahkemesi başvuru harcı. Sulh ceza itirazı harca tabi değildir. İkamet başvurusunda ikamet izni harcı ve belge bedeli.
- Noter ve tercüman. Vekâletname ücreti; noterin merkeze gelmesi için dairesi dışında işlem ücreti ve yol; Türkçe bilmeyen yabancı için yeminli tercüman hem noterlik işleminde hem görüşmelerde. Yabancı dildeki belgelerin yeminli tercümesi ve gerekiyorsa noter onayı ya da apostil sayfa başına ücretlendirilir.
- Avukatlık ücreti. Sınır dışı davası, sulh ceza itirazı, insani ya da aile ikamet başvurusu, tahdit kaydı davası ve Anayasa Mahkemesi başvurusu ayrı iş kalemleridir; her biri Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin ilgili kaleminden az olamaz ve yazılı sözleşmeye bağlanır. Gözetime karşı yargı yolunda avukatlık ücretini karşılayamayanlar için adli yardım (m. 57/7); bölge idare mahkemeleri koruma ve ikamet davalarında yabancıların adli yardım taleplerini kabul etmektedir.
- Yol. Merkez çoğu zaman başka ildedir; görüşme ziyaretleri dosyanın en değişken kalemidir. UYAP'tan açılan dava için mahkemeye gidilmez.
Ücretlendirme ilkeleri ve öngörülebilir bantlar için maliyet şeffaflığı sayfasına bakılabilir. Bu dosyalarda masraf ilk gün yazılı konuşulur: sürenin son gününde bir ödeme sorunuyla karşılaşmamak, harçsız ve vekâletsiz yapılabilen adımların (sulh ceza itirazı, koruma başvurusu) ilk hafta atılabilmesi içindir.
Kısa Yönlendirme: Nereden Başlayayım?
- Elimde sınır dışı kararı var → Sınır Dışı Kararına İtiraz; yedi gün bugün işliyor.
- Yakınım geri gönderme merkezinde → Geri Gönderme Merkezinde Yakınınız Varsa; ilk cümle "hiçbir belgeyi imzalama".
- Dava açıldı, şimdi nasıl yasal kalırım? → İnsani İkamet İzni; başvuru davanın açıldığı hafta.
- Hangisi olduğundan emin değilim → Yol Haritası; birkaç soruda süre, merci ve ilk adım.
- Kira, mülk ya da aile sorusu → "Türkiye'de Yaşarken" bölümü; hukuk vatandaşla aynıdır, belgeler farklıdır.
Somut bir karar tebliğ edildiyse bu sayfa okunurken süre işliyor demektir; yedi gün içinde bir avukata başvurulmalıdır.
İlgili Yazılar
Dosyanıza Özgü Bir Değerlendirme
Yukarıdaki anlatım genel çerçeveyi verir; hangi sürenin işlediği ve hangi yolun açık olduğu somut belgelere göre değişir. Kendi durumunuz için görüşmek isterseniz:
Bu sayfa bir yönlendirme rehberidir; her başlığın dayanağı bağlantı verilen yazılarda madde ve karar künyesiyle yer alır. 6458 sayılı Kanun'un 16.09.2026 tarihli metnine dayanır; geri gönderme merkezi koşulları ve gözetim tazminatı hakkındaki iki Anayasa Mahkemesi pilot kararı için yazının tarihinde henüz düzenleme yapılmamıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için bir avukata başvurulmalıdır.