Gecikme (Temerrüt) Faizi Hesaplama

Gecikme Faizi Nasıl Hesaplanır?

Borçlu, muaccel (vadesi gelmiş) bir para borcunu ödemezse temerrüde düşer (TBK m. 117). Vade sözleşmeyle kesin olarak belirlenmişse temerrüt için ihtara gerek yoktur; vadenin dolmasıyla kendiliğinden gerçekleşir. Vade belirlenmemişse alacaklının ihtarı gerekir. Temerrüde düşen borçlu, kusuru olmasa bile temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür (TBK m. 120); alacaklının ayrıca bir zarara uğradığını ispat etmesi gerekmez. Hesap, basit (tek kat) faizle yapılır — faize faiz yürütülmesi (bileşik faiz) yasaktır (3095 s.K. m. 3).

Oran hesap döneminin ortasında değişmişse — örneğin yasal faizin 1 Haziran 2024'te %9'dan %24'e çıkması gibi — dönem oran değişikliği tarihinde bölünür ve her parça kendi oranıyla hesaplanır. Araç bu bölmeyi kendiliğinden yapar ve dökümünü gösterir.

Kira Borcunda Temerrüt Ne Zaman Başlar?

Kiracı, kira bedelini sözleşmede kararlaştırılan tarihte; ödeme günü kararlaştırılmamışsa her ayın sonunda ödemekle yükümlüdür (TBK m. 314). Sözleşmede belirli bir ödeme günü varsa bu kesin vadedir: ihtara gerek olmaksızın, vadeyi izleyen günden itibaren gecikme faizi işlemeye başlar. Her ayın kirası ayrı bir alacak olduğundan faiz de her ay için kendi vadesinden itibaren ayrı işletilir; araç bunu ay ay hesaplar. Konut kirası adi iş olduğundan yasal faiz uygulanır; işyeri kirasında her iki taraf da tacirse veya kira ilişkisi her iki tarafın ticari işletmesini ilgilendiriyorsa avans faizi istenebilir.

Hangi Faiz Türü, Hangi Oran?

Yasal (kanuni) faiz, 3095 sayılı Kanun m. 1 uyarınca sözleşmede oran kararlaştırılmamış bütün adi işlerde uygulanır. Avans faizi ise ticari işlerde alacaklının isteyebileceği daha yüksek orandır (3095 s.K. m. 2/2): her takvim yılı için TCMB'nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı oran esas alınır; 30 Haziran'daki oran bundan beş puan veya daha fazla farklıysa yılın ikinci yarısında yeni oran geçerli olur. Sözleşmesel oran kararlaştırılmışsa o uygulanır; ancak adi işlerde bu oran yasal faizin yüzde yüz fazlasını aşamaz (TBK m. 120/2) ve konut/çatılı işyeri kiralarında kiracı aleyhine ceza koşulu ve muacceliyet kaydı konulamayacağı (TBK m. 346) gözetilerek denetlenir.

2006 öncesine uzanan alacaklar bu araçla hesaplanmaz. Avans faizinin 2006–2022 arası yıl yıl değerleri aracın içine gömülüdür ve hesaba otomatik yansır. Kaynak: TCMB reeskont ve avans faiz oranları tablosu; 8485 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı.

(*) Yasal Faizde Yeni Dönem — 12. Yargı Paketi

Anayasa Mahkemesi, 22.07.2025 tarihli kararıyla (E. 2024/24, K. 2025/164) sabit yasal faiz kuralını sözleşmeden kaynaklanmayan borçlar yönünden iptal etmiş, iptal hükmünün 1 Eylül 2026'da yürürlüğe gireceğine karar vermişti. Kanun koyucu bu tarihi beklemeden, 7589 sayılı Kanunun 10. maddesiyle (RG 31.07.2026, S. 33326) 3095 sayılı Kanunun 1. maddesini yeniden düzenledi ve değişiklik yayım tarihinde, 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Yeni düzenlemeye göre yasal faiz artık sabit değil: oran her yıl, önceki yılın 31 Aralık günündeki TCMB reeskont oranının %80'i olarak belirlenir; 30 Haziran'daki reeskont oranı bundan beş puan veya daha fazla farklıysa yılın ikinci yarısında yeni oran geçerli olur — avans faizindeki güncelleme kuralıyla aynı mantık. 31 Aralık 2025 reeskont oranı %38,75 olduğundan bu kurala göre hesaplanan oran %31'dir (38,75 × %80). Bu oran 2026'nın tamamı için geçerli değildir: değişiklik geçmişe yürümediğinden 1 Ocak – 30 Temmuz 2026 arasında işleyen faiz eski sabit orandan, yani %24'ten hesaplanır; %31 yalnızca 31 Temmuz 2026 ve sonrası için işler. Araç bu ayrımı kendiliğinden yapar ve dönemi ikiye bölerek hesaplar. Değişikliğin dolaylı bir sonucu daha var: sözleşmede kararlaştırılmamış temerrüt faizinin aşamayacağı yasal faizin yüzde yüz fazlası sınırı da (TBK m. 120/2) aynı tarihten itibaren %48'den %62'ye çıkmıştır.

Zamanaşımı

Kira alacakları ve faiz alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 147). Zamanaşımı borcu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; borçlunun ileri sürebileceği bir savunmadır. Araç, beş yılı aşan dönemler için uyarı gösterir ancak hesabı yine de yapar.