Terekenin Tespiti Davası: Mirasbırakanın Malvarlığının Ölüm Anındaki Durumunu Belgelemek

Son güncelleme: 9 Ağustos 2026

Bir yakının ölümünden sonra mirasçıların en sık karşılaştığı endişe, terekede nelerin bulunduğunun belirsizliği ve tereke mallarının kaçırılması riskidir. Özellikle mirasçılardan biri malları elinde tutuyor, banka hesapları ve taşınmazlar bilinmiyor ya da mirasçılar arasında güven sorunu varsa, paylaşımdan önce terekenin ölüm anındaki durumunu resmen tespit ettirmek gerekir. Terekenin tespiti davası tam olarak bu amaca hizmet eder: mirasbırakanın ölüm günü itibarıyla malvarlığını (taşınır, taşınmaz, alacak ve borçlarını) mahkeme eliyle belirletip deftere geçirtmek. Bu yazıda davanın niteliğini, kimlerin açabileceğini, görevli ve yetkili mahkemeyi, sonuçlarını ve sık yapılan hataları ele alıyoruz.

Terekenin Tespiti Davası Nedir?

Terekenin tespiti davası, TMK m. 589 ve devamında düzenlenen koruma önlemleri kapsamında, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak amacıyla açılan bir miras hukuku davasıdır. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re'sen, terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, terekenin resmen yönetilmesine ve varsa vasiyetnamelerin açılmasına ilişkin önlemleri alır (TMK m. 589/1-2).

Davanın çekirdeği defter tutmadır (terekenin yazımı): mahkeme, resmî kurumlardan mirasbırakanın taşınır ve taşınmaz tüm malvarlığını sorar, tereke mallarını elinde bulunduran mirasçılardan bilgi ister ve ölüm anı itibarıyla terekeyi oluşturan unsurları tespit edip hükümde gösterir. Bu yönüyle dava, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda başvuru kaynağı oluşturmayı hedefler.

Terekenin Tespiti Davasının Amacı ve Hukuki Yarar

Bu dava mülkiyeti belirlemez, mal paylaştırmaz; ölüm anındaki fotoğrafı çeker. Başlıca kullanım amaçları:

• Delil güvenliği: Tereke mallarının, banka hesaplarının, ziynet ve nakit varlıkların ölüm günündeki durumunu kayıt altına almak; sonradan yapılacak paylaşım, tenkis veya muvazaa davalarına zemin hazırlamak.

• Malların korunması: Kaybolma, kaçırılma veya el değiştirme riski olan mallar için mühürleme, yediemine teslim, nakit ve dövizin bankaya yatırılması, ziynet eşyasının mahkeme kasasına alınması gibi tedbirler aldırmak.

• Mirası kabul/red kararına ışık tutmak: Terekenin aktif–pasif durumunu görüp borca batık olup olmadığını değerlendirmek. (Not: mirası kabul veya redde esas olmak üzere tutulan resmî defter, TMK m. 619'da düzenlenen ayrı bir kurumdur; koruma önlemi olarak tespitle karıştırılmamalıdır.)

Muristen alacaklı olan mirasçının dahi, terekenin tespiti ve korunması için defter tutulmasını istemekte hukuki yararı bulunur.

Kimler Açabilir?

Mirasçılardan her biri tek başına terekenin tespitini isteyebilir; tüm mirasçıların davada yer alması zorunlu değildir. Talep hakkı yasal mirasçılara özgü değildir: vasiyetname ile atanmış mirasçı da, tereke ile ilgili menfaati olan diğer ilgililer de başvurabilir. Sulh hâkimi ayrıca re'sen de gerekli koruma önlemlerini alabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir; bu yetki kesindir. Mirasbırakan yerleşim yerinden başka bir yerde ölmüşse, o yerin sulh hâkimi ölümü yerleşim yeri sulh hâkimine gecikmeksizin bildirir, ölüm yerindeki malları korumak için gerekli önlemleri alır ve dosyayı (varsa vasiyetnameyi) yerleşim yeri mahkemesine gönderir.

Terekenin tespiti çekişmesiz yargı işi olduğundan, çekişmeli miras davaları (ortaklığın giderilmesi, mirasta taksim vb.) için öngörülen dava şartı zorunlu arabuluculuğa tabi değildir; doğrudan mahkemeye başvurulur. Harç yönünden tespit niteliğindeki bu talep maktu harca tabidir.

Süreye Tabi Midir?

Kural olarak süreye bağlı değildir. Koruma önlemi olarak terekenin tespiti, bu önlemin alınması olanaksız veya yararsız hale gelmedikçe, tereke paylaşılana kadar her zaman istenebilir; nitekim Yargıtay da tespit talebinin ancak tereke paylaşılıncaya kadar dinlenebileceğini, paylaşımdan sonra bu talepte hukuki yararın kalmayacağını kabul etmektedir (Yargıtay 14. HD'nin 03.04.2017 tarihli, 2016/5311 E. ve 2017/2635 K. sayılı kararı). TMK m. 590/3'te geçen bir aylık süre, mirasçılar bakımından hak düşürücü değil; hâkime yönelik düzenleyici bir süredir. Yargıtay 14. HD'nin 03.12.2015 tarihli, 2015/2087 E. ve 2015/11163 K. sayılı kararında "TMK'nın 590. maddesinde yer alan bir aylık süre hak düşürücü süre olmayıp, düzenleyici niteliktedir" denilmiştir. Yargıtay 2. HD'nin 15.04.2013 tarihli, 2012/13200 E. ve 2013/10516 K. sayılı kararı ise sürenin muhatabını açıklar: bu süre "mirasçılar veya diğer ilgililer bakımından hak düşürücü bir süre olmayıp… hâkime yönelik bir ay içinde kendisine yapılacak başvuruları kabul etme zorunluğunu getiren bir düzenlemedir". Dolayısıyla bir ay geçtikten sonra dahi tespit ve yazım işlemi talep edilebilir.

Davanın Sonuçları ve Sınırları

Terekenin tespiti kararının maddi hukuk bakımından hak ve borçlara etkisi yoktur; bu nedenle sonuçları dikkatle anlaşılmalıdır:

• Kesin delil oluşturmaz: Tespit edilen unsurların terekeye ait olduğu, tespit edilmeyenlerin ait olmadığı yönünde kesin delil teşkil etmez. Mirasçılar, deftere yazılmış olsun olmasın her unsuru birbirlerine veya üçüncü kişilere karşı ihtilaf konusu yapabilir.

• Sorumluluğu değiştirmez: Deftere yazılanları benimsemek mirasçıyı yazılmamış borçlardan kurtarmaz; yazılmamış alacaklar için de talep hakkını ortadan kaldırmaz.

• Paylaşıma esas olmaz: Koruma önlemi olarak tutulan defter, sonradan gündeme gelecek mirasın paylaştırılmasına veya başka bir özel hukuk ilişkisine esas alınmaz.

• Mahkeme malı teslim edemez: Sulh mahkemesi yalnızca tespit yapar, defter tutar, koruma önlemi alır ve terekeden el çeker; tereke mallarının mirasçılara teslimine karar veremez. Yargıtay 14. HD'nin 18.12.2019 tarihli, 2017/2137 E. ve 2019/8850 K. sayılı kararında, "terekenin tespiti ve dosyadan el çekilmesi ile yetinilmesi gerekirken terekede bulunan menkullerin teslimine karar verilmiş olması" bozma sebebi sayılmıştır.

• Kararın niteliği ve kanun yolu: Sulh hâkiminin tespit ve defter tutmaya ilişkin kararları tedbir niteliğinde olup nihai hüküm sayılmaz. Yargıtay bu nedenle söz konusu kararların temyiz edilemeyeceğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir: Yargıtay 8. HD'nin 23.06.2014 tarihli, 2013/18367 E. ve 2014/13160 K. sayılı kararında "Sulh Hâkiminin terekenin tespiti ve tereke unsurlarının deftere geçirilmesine ilişkin kararları, terekenin korunması önlemleri kapsamında tedbir niteliğinde olup, temyizi kabil kararlardan değildir" denilmiş; aynı yönde Yargıtay 14. HD'nin 12.01.2016 tarihli, 2015/6319 E. ve 2016/193 K. ve 15.03.2021 tarihli, 2017/5336 E. ve 2021/1748 K. sayılı kararları verilmiştir.

İstinaf bakımından durum ayrıca değerlendirilmelidir. Yukarıdaki kararlar temyiz yoluna ilişkindir; üstelik ilk ikisi, istinaf kanun yolunun fiilen işlemeye başladığı Temmuz 2016'dan öncedir. Buna karşılık HMK m. 387, çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlara karşı hukuki yararı bulunan ilgililere, özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yolunu açar. Koruma önlemi kararlarının bu hükmün istisnası olduğunu söyleyen yerleşik bir Yargıtay kararı tespit edilememiştir. Bu nedenle karara katılmıyorsanız güvenli yol, temyizin kapalı olduğunu bilerek iki haftalık istinaf süresini kaçırmamaktır; süre geçtikten sonra bu yolun açık olup olmadığını tartışma imkânı da kalmaz.

Tespitten sonra tereke malının haksız zilyetten geri alınması için miras sebebiyle istihkak davası açılabilir.

Terekenin Tespiti ile Ortaklığın Giderilmesi Davasının Farkı

İki dava sıklıkla karıştırılır, ancak temelde farklıdır. Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası çekişmeli görülür, tüm paydaşların katılımı zorunludur, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir ve sonucunda nihai hüküm verilerek ortaklık fiilen sona erdirilir. Terekenin tespiti ise çekişmesiz yargı işidir, tek mirasçı açabilir, mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir ve sonuç tedbir niteliğinde olup mülkiyeti veya paylaşımı belirlemez. Uygulamada iki talep aynı dilekçede ileri sürülse bile mahkemece ayrılarak (tefrik) görülmesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç: Pratik Öneriler

• Zaman kaybetmeyin: Malların kaçırılması riski varsa, ölümün hemen ardından mühürleme ve yediemine teslim gibi koruma önlemlerini de içeren tespit talebiyle mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine başvurun.

• Kurum listesini hazırlayın: Dilekçede bankalar, tapu, trafik tescil, SGK, vergi dairesi ve varsa şirket kayıtlarının sorulmasını açıkça talep edin; mahkeme resmî kurumlardan bilgi ister.

• Talebi doğru kurgulayın: Amacınız paylaşımsa terekenin tespiti tek başına yetmez; ortaklığın giderilmesi davası gerekir. Sonuca doğrudan bir eda davasıyla ulaşabileceğiniz hallerde yalnızca tespit istemekte hukuki yararınız bulunmaz (Yargıtay 14. HD'nin 19.09.2018 tarihli, 2016/469 E. ve 2018/5823 K. sayılı kararı). Mal kaçırma şüphesi varsa muris muvazaası ve tenkis seçeneklerini süreleri kaçırmadan değerlendirin.

• Tespitin sınırını bilin: Deftere geçen kayıtlar kesin delil değildir; ileride ihtilaf çıkabilecek unsurlar için ayrıca esas davalarını planlayın.

• Örnek dilekçeyi kullanın: Süreci başlatmak için hazırladığımız terekenin tespiti dava dilekçesi örneğinden yararlanabilirsiniz.