Tenkis Davası: Saklı Payın Korunması, Süreler ve Süreç

Son güncelleme: 9 Ağustos 2026

Miras bırakan, malvarlığı üzerinde kural olarak dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak bu serbestinin kanuni bir sınırı vardır: saklı pay. Miras bırakan, vasiyetname veya sağlararası kazandırmalarla belirli yakınlarının saklı payını zedelerse, bu mirasçılar tenkis davası açarak aşan kısmın indirilmesini isteyebilir. Davanın dayanağı TMK m. 560/1'dir: "Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler." Muris muvazaası davasıyla sık karıştırılan bu dava, mirasın "geçerli ama aşırı" kazandırmalara karşı korunmasının aracıdır. Bu yazıda saklı pay oranlarını, tenkise tabi kazandırmaları, hak düşürücü süreleri ve yargılama sürecini ele alıyoruz.

Saklı Pay Nedir, Kimlerin Saklı Payı Vardır?

Saklı pay, miras bırakanın ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalarla ortadan kaldıramayacağı asgari miras payıdır (TMK m. 505-506). 2007 değişikliğinden bu yana saklı pay sahipleri ve oranları şöyledir:

• Altsoy (çocuklar, torunlar): Yasal miras payının yarısı (1/2).

• Ana ve baba: Her biri için yasal miras payının dörtte biri (1/4).

• Sağ kalan eş: Altsoy veya ana-baba ile birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı; diğer hallerde (tek başına veya büyük ana-babalarla birlikte) yasal payının dörtte üçü (3/4).

Kardeşlerin saklı payı 2007'de kaldırılmıştır; kardeşler ve daha uzak hısımlar tenkis davası açamaz. Miras bırakan, terekesinin saklı paylar dışında kalan kısmı (tasarruf edilebilir kısım) üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir.

Saklı payınızı miras payı ve saklı pay hesaplama aracımızla hesaplayabilirsiniz.

Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir?

• Ölüme bağlı tasarruflar: Vasiyetname ile yapılan kazandırmalar ve miras sözleşmeleri, saklı payı zedelediği ölçüde tenkis edilir.

• Sağlararası kazandırmalar (TMK m. 565): Kural olarak miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler kesindir; ancak kanun dört grubu tenkise tabi tutar. Uygulamada en önemlileri, ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar ile — süre sınırı olmaksızın — saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalardır. Mirasçılık sıfatını sonradan kaybeden kişiye miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar ile denkleştirmeye tabi olmayıp miras payının tasfiyesi amacını taşıyan devirler de bu kapsamdadır.

• Hayat sigortası ve intifa/irat: Miras bırakanın üçüncü kişi lehine kurduğu hayat sigortasında satın alma değeri; terekeyi aşırı yükleyen intifa hakkı ve irat borçları da tenkis hesabına dahil edilir (TMK m. 567-568).

Tapuda satış gibi gösterilen gizli bağışlarda ise öncelikle muvazaa gündeme gelir: İşlem muvazaalıysa baştan geçersizdir ve tapu iptal ve tescil istenir; muvazaa ispatlanamaz veya işlem gerçek bir bağışsa saklı pay ancak tenkisle korunur. Buna karşılık gerçek bir satış gibi ivazlı (bedelli) temliklerde tenkise hükmedilemez; tenkis yalnızca bağış niteliğindeki kazandırmalarda istenebilir (Yargıtay 1. HD'nin 21.12.2017 tarihli, 2015/5346 E. ve 2017/7529 K. sayılı kararı). Bu yüzden uygulamada dava çoğunlukla terditli açılır: "öncelikle muris muvazaası nedeniyle tapu iptali-tescil, olmazsa tenkis."

Vasiyetnamenin şekli ve iptal rejimi için bkz. Vasiyetname: Düzenlenmesi, Türleri ve İptali. Denkleştirme (mirasta iade) ile tenkisin farkı için Miras Taksim Sözleşmesi ve Denkleştirme yazımıza bakın.

Tenkiste Sıra (TMK m. 570)

Tenkis belirli bir sırayla yapılır: Önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir; bunlar yetmezse sağlararası kazandırmalara, en yeni tarihlisinden en eskisine doğru gidilir. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son tenkis edilir.

Tenkisin Sonucu ve Seçim Hakkı (TMK m. 564)

Tenkis kararı kazandırmayı geçersiz kılmaz; yalnızca saklı payı aşan kısmı etkisizleştirir. Konusu bölünmeyen bir mal (örneğin tek bir taşınmaz) olan kazandırmalarda kanun lehtara seçim hakkı tanır: Lehtar dilerse aşan kısmın değerini ödeyerek malı korur, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini alıp malı terekeye iade eder. Bu nedenle tenkis davası her zaman taşınmazın geri dönmesiyle sonuçlanmaz; çoğu zaman bedel ödemesine hükmedilir. Sabit tenkis oranı ve değerleme, keşif ve bilirkişi incelemesiyle mirasın açıldığı tarihteki değerler üzerinden belirlenir.

Davayı Kim Açabilir, Kime Karşı Açılır?

• Davacı: Saklı payı zedelenen mirasçı (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş). Her saklı paylı mirasçı yalnız kendi payı için dava açar; birinin açtığı dava diğerlerine yaramaz. İstisnaen, saklı paylı mirasçının alacaklıları veya iflas idaresi de belirli şartlarla dava açabilir (TMK m. 562).

• Davalı: Saklı payı zedeleyen kazandırmanın lehtarı — vasiyet alacaklısı, kendisine bağış yapılan kişi veya bunların mirasçıları.

Tereke malı haksız bir zilyedin elindeyse miras sebebiyle istihkak davası da değerlendirilmelidir.

Hak Düşürücü Süreler (TMK m. 571)

Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (ölümden) itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Ölüm tarihini Süre Takvimi aracına girerek tenkis, mirasın reddi ve istihkak davası son tarihlerini bir arada görebilirsiniz. Bu süreler hak düşürücüdür: durmaz, kesilmez ve hâkim tarafından yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir (Yargıtay 1. HD'nin 19.09.2018 tarihli, 2015/14142 E. ve 2018/12582 K. sayılı kararı). Önemli bir istisna: Süre geçse bile tenkis, kendisine karşı ileri sürülen bir talebe karşı def'i (savunma) olarak her zaman ileri sürülebilir (Yargıtay 7. HD'nin 06.05.2024 tarihli, 2023/2493 E. ve 2024/2375 K. sayılı kararı).

Muris muvazaası davasının süreye tabi olmamasıyla buradaki fark kritiktir; terditli davalarda tenkis talebinin süresinde ileri sürülmüş olmasına özellikle dikkat edilmelidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Harç ve Süreç

• Görevli mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi.

• Yetkili mahkeme: Miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi; bu yetki kesindir ve taşınmazın bulunduğu yere bakılmaz.

• Harç: Dava nispi harca tabidir; tenkisi istenen kazandırmanın değeri üzerinden hesaplanır.

• Süreç: Mahkeme terekenin ölüm tarihindeki tamamını (mevcutlar + tenkise tabi kazandırmalar − borçlar) belirler, saklı payları hesaplar, aşan kısmı sıra kurallarına göre tenkis eder. Tereke tespiti, tapu ve banka kayıtları, mirasçılık belgesi ile keşif-bilirkişi incelemesi sürecin belkemiğidir.

Dava, dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir; doğrudan açılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç: Pratik Öneriler

• Süreleri önceliklendirin: Bir yıllık süre öğrenmeyle işlemeye başlar ve kendiliğinden gözetilir; vasiyetname veya şüpheli devirleri öğrenir öğrenmez harekete geçin.

• Terditli dava kurgusu: Tapuda satış görünen devirler için "önce muvazaa, olmazsa tenkis" kademesi, iki korumadan da yararlanmanızı sağlar.

• Tereke fotoğrafını erken çekin: Tapu, banka ve sigorta kayıtlarıyla ölüm tarihindeki malvarlığını belgeleyin; tenkis hesabı bu tabloya dayanır.

• Seçim hakkını hesaba katın: Amacınız taşınmazın kendisiyse, tenkisin bedelle sonuçlanabileceğini bilerek strateji belirleyin.

• Tenkis hesabı (denkleştirme, sıra, değerleme) teknik bir alandır; dava mutlaka bir avukatla yürütülmelidir.