Sağ Kalan Eşin Aile Konutu Üzerindeki Hakları (TMK m. 240 ve m. 652)

Son güncelleme: 9 Ağustos 2026

Eşlerden biri öldüğünde, geride kalan eşin en büyük kaygılarından biri barınma güvenliğidir: Birlikte yaşadıkları konut mirasçılar arasında paylaşılırsa, sağ kalan eş yıllarca yaşadığı evden çıkmak zorunda kalabilir. Türk Medeni Kanunu bu duruma karşı iki ayrı düzenlemeyle sağ kalan eşe öncelikli haklar tanır: mal rejiminin tasfiyesi aşamasında TMK m. 240 ve mirasın paylaşımı aşamasında TMK m. 652. Her ikisi de sağ kalan eşin, ölen eşiyle birlikte yaşadığı konut ve ev eşyası üzerinde diğer mirasçılara karşı öncelik kazanmasını sağlar.

Bu koruma, evlilik devam ederken geçerli olan aile konutu şerhinden farklıdır: Şerh, eşin sağlığında rızasız devri engellerken; buradaki haklar, eşin ölümünden sonra sağ kalan eşin konutta kalabilmesini güvence altına alır.

Bu yazıda iki hukuki temeli, aralarındaki farkı ve sırayı, tanınan hakların içeriğini (mülkiyet, intifa, oturma), değerin nasıl belirlendiğini, görevli mahkemeyi ve pratik önerileri ele alıyoruz.

İki Ayrı Hukuki Temel ve Sıralama

Evlilikte ölüm gerçekleştiğinde iki hukuki işlem art arda yapılır. Önce mal rejimi tasfiye edilir (yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin malvarlıkları ayrılır ve katılma alacağı hesaplanır); ardından ölen eşin kalan malvarlığı, yani tereke, mirasçılar arasında paylaşılır. Yargıtay'a göre bu iki madde, TMK m. 194'ün evlilik boyunca sağladığı aile konutu korumasını eşin ölümünün ötesine taşıyan bir "koruma zinciri" oluşturur (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 13.12.2017 tarihli, 2017/2906 E. ve 2017/1723 K. sayılı kararı). Sağ kalan eşin aile konutu üzerindeki hakkı, bu iki aşamanın her birinde ayrı bir temele dayanır:

• TMK m. 240 — Mal rejiminin tasfiyesinde: Sağ kalan eş, katılma alacağına mahsuben, ölen eşe ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir.

• TMK m. 652 — Mirasın paylaşımında: Sağ kalan eş, miras payına mahsuben, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

İki hüküm birbirini tamamlar. Uygulamada sağ kalan eş, konutu tamamen mülkiyetine geçirmek istediğinde miras paylaşımı aşamasındaki m. 652'ye; katılma alacağı konutun değerini karşılamıyor ya da sadece ömür boyu oturma güvencesi yeterliyse mal rejimi aşamasındaki m. 240'a dayanır. Sıralamayı belirleyen nesnel ölçüt şudur: m. 240 ancak sağ kalan eşin bir katılma alacağının doğmuş olması hâlinde işler; katılma alacağı yoksa bu maddeye dayanılarak mülkiyet istenemez (Yargıtay 8. HD'nin 24.12.2012 tarihli, 2012/4130 E. ve 2012/12982 K. sayılı kararı). Konut edinilmiş mal sayılamıyorsa da m. 240 yerine m. 652'nin uygulanması gerekir (Yargıtay 8. HD'nin 16.04.2012 tarihli, 2011/6790 E. ve 2012/2847 K. sayılı kararı).

TMK m. 240: Mal Rejimi Tasfiyesinde İntifa veya Oturma Hakkı

Yasal mal rejiminin (edinilmiş mallara katılma) tasfiyesinde, sağ kalan eş eski yaşantısını sürdürebilmek için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde, kendisine ait katılma alacağına mahsup edilmek (yetmezse bedel eklenmek) suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu, m. 240'ın kural olarak öngördüğü haktır.

• Kural: Konut üzerinde intifa veya oturma (sükna) hakkı. Böylece sağ kalan eş konutta yaşamaya devam eder, ancak çıplak mülkiyet mirasçılarda kalır.

• Ev eşyası: Sağ kalan eş, aynı koşullarla ev eşyası üzerinde doğrudan mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

• İstisna (mülkiyet): Haklı sebeplerin varlığında, sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle, intifa/oturma hakkı yerine konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir.

İntifa ve oturma hakkı arasındaki fark önemlidir: intifa hakkı konuttan yararlanmayı (örneğin kiraya vererek gelir elde etmeyi) da kapsarken, oturma (sükna) hakkı yalnızca hak sahibinin bizzat oturmasına imkân tanır ve devredilemez. Bu ayrım için İntifa Hakkı ve Oturma (Sükna) Hakkı yazımıza bakabilirsiniz.

TMK m. 652: Mirasın Paylaşımında Mülkiyet Hakkı

Tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa, sağ kalan eş miras hakkına mahsuben bunlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Buradaki denge m. 240'ın tam tersidir:

• Kural: Konut ve ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı. Sağ kalan eş öncelik hakkını kullanarak konutu bütünüyle üzerine alır; diğer mirasçılara payları terekedeki başka değerlerden veya bedel eklenerek denkleştirilir.

• İstisna (intifa/oturma): Haklı sebeplerin varlığında, sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına karar verilebilir.

• Sınır: Sağ kalan eş, ölen kişinin bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan (çocuk/torun) birinin mesleğin devamı için ihtiyaç duyduğu bölümler bakımından bu haklardan yararlanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin özel miras hükümleri de saklıdır.

Bu öncelik hakkı, konutun mirasçılar arasında ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) yoluyla satılıp paraya çevrilmesini önlemenin en etkili yoludur: Sağ kalan eş m. 652'ye dayanarak konutu kendisine özgületirse, konut açık artırmayla satışa çıkarılmaz.

Değer Nasıl Belirlenir?

Gerek m. 240 gerek m. 652 kapsamında konut ve ev eşyası, sağ kalan eşin payına/alacağına mahsuben verilir. Yani karşılıksız bir kazandırma değil, bir denkleştirme söz konusudur; konutun değeri sağ kalan eşin alacağını/miras payını aşıyorsa aradaki farkı nakit bedel olarak eklemesi gerekir.

Değer belirlenirken tahsis anındaki (karara en yakın) gerçek/sürüm değeri esas alınır; ölüm tarihindeki değil, paylaşım tarihindeki güncel rayiç dikkate alınır. Uygulamada mahkeme, taşınmazın ve ev eşyasının değerini bilirkişi marifetiyle tespit ettirir.

Hangi Konut Kapsamdadır?

Korumadan yararlanan konut, eşlerin fiilen birlikte yaşadıkları ortak konuttur. Yazlık, ikinci ev veya yatırım amaçlı taşınmazlar bu kapsamda değildir. Konutun mutlaka tapuda "aile konutu" olarak şerhli olması da şart değildir; belirleyici olan, eşlerin ölüm anına kadar orada birlikte yaşamış olmalarıdır. Konut kirada ise mülkiyet devri söz konusu olamayacağından m. 240/652 uygulanmaz; bu durumda sağ kalan eşin kira ilişkisindeki hakları ayrıca değerlendirilir.

Kimler Bu Haktan Yararlanamaz?

Bu haklar yalnızca sağ kalan eşe tanınmıştır ve evlilik birliğinin ölümle sona ermesine bağlıdır. Boşanmış eş, evlilik birliği ölümden önce hukuken sona erdiği için bu haklardan yararlanamaz. Mirastan çıkarılan (ıskat edilen), mirası reddeden veya mirastan yoksun olan eş de öncelik hakkını kullanamaz. Ölen eşin altsoyunun meslek/sanat için ihtiyaç duyduğu bölümler yönünden m. 652'nin öngördüğü sınır saklıdır.

Görevli Mahkeme ve Süreç

Sağ kalan eşin bu talepleri, kural olarak bağımsız bir dava değil, yürüyen tasfiye/paylaşım davası içinde ileri sürülen taleplerdir:

• TMK m. 240 talebi, mal rejiminin tasfiyesi davası içinde ileri sürülür ve Aile Mahkemesi'nde (bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla) görülür.

• TMK m. 652 talebi, mirasın paylaştırılması (taksim) veya ortaklığın giderilmesi davası içinde ileri sürülür ve Sulh Hukuk Mahkemesi'nde görülür.

Taşınmazın satışına ya da üçüncü kişiye devrine karşı, talep sonuçlanana kadar tapuya ihtiyati tedbir konulması, hakkın fiilen korunması için önemlidir.

Arabuluculuk yönünden durum, davanın türüne göre değişir ve ayrımın dayanağı kanun metnidir: 6325 sayılı Kanun'un m. 18/B'si dava şartı arabuluculuğu sınırlı sayıda uyuşmazlık grubuna bağlar — kira ilişkisinden kaynaklananlar, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin olanlar, Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklananlar ve komşu hakkına ilişkin olanlar. Listede genel bir miras ya da aile hukuku başlığı yoktur.

Buna göre miras nedeniyle ortaklığın giderilmesi ve terekenin taksimi davaları paylaştırma niteliği taşıdıkları için kapsamdadır ve bu davalarda m. 652 talebi arabuluculuğun konusu olabilir. Mal rejiminin tasfiyesi ise bir aile hukuku uyuşmazlığıdır ve listede yer almadığından m. 240 talebi kapsam dışındadır; dilerseniz ihtiyari arabuluculuğa başvurabilirsiniz.

İlgili Konularla İlişkisi

Sağ kalan eşin bu öncelik hakkı, miras ve mal rejimi hukukunun birçok başlığıyla iç içedir. Katılma alacağının hesaplanması ve mal rejiminin tasfiyesi için Boşanmada Mal Paylaşımı, Katkı ve Katılma Alacağı yazımızdaki esaslar ölüm hâlinde de geçerlidir. Konutun mirasçılar arasında satılarak paylaşılması riskine karşı bkz. Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu). Sağ kalan eşin miras payının belirlenmesi ve mirasçılık sıfatı için Mirasçılık Belgesi ve Mirasın Reddi yazımıza; ölen eşin sağlığında yaptığı kazandırmalarla saklı payın zedelenmesi hâlinde Tenkis Davası yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç: Pratik Öneriler

• Eşinizin ölümünden sonra, birlikte yaşadığınız konutu güvence altına almak için hem m. 240 (intifa/oturma) hem m. 652 (mülkiyet) seçeneklerini birlikte değerlendirin; hangisinin lehinize olduğunu alacağınızın büyüklüğüne göre belirleyin.

• Mirasçılar konutu sattırmadan önce harekete geçin: taksim/ortaklığın giderilmesi davasında m. 652 talebinizi ileri sürün ve tapuya ihtiyati tedbir konulmasını isteyin.

• Konutun ve ev eşyasının güncel değerinin bilirkişiyle doğru tespit edilmesine dikkat edin; değer, ödemeniz gereken denkleştirme bedelini doğrudan etkiler.

• Mülkiyet ile intifa/oturma arasındaki farkın maliyet ve kapsam açısından sonuçlarını değerlendirin: mülkiyet tam hâkimiyet verir ama daha yüksek bedel gerektirir; oturma hakkı daha ucuzdur ama devredilemez ve kiraya verilemez.

• Talepler yürüyen tasfiye/paylaşım davası içinde ileri sürüldüğünden ve süreç teknik olduğundan, bir avukatla birlikte hareket edin.